Wielka historia Kresów dawnej Rzeczypospolitej, rozpoczęta w epoce Kazimierza Wielkiego, trwała do połowy XX wieku. Katastrofa II wojny światowej przyniosła ich zagładę, przed którą starali się uchronić swoje kresowe ziemie ostatni obrońcy. Polscy żołnierze ze wschodnich terenów II Rzeczypospolitej są bohaterami broszury edukacyjnej, która we współpracy ze Stowarzyszeniem „Wspólnota Polska”, ukazała się dzięki wsparciu finansowemu województwa podkarpackiego.

Etos kresowych obrońców granic Rzeczypospolitej to znany motyw polskiej kultury, który wydatnie wpływał na kształt tożsamości wielu pokoleń Polaków i obywateli naszego państwa. Właśnie na tym tle, w swoim poemacie „Mohort”, wprowadzał do polskiej literatury pojęcie Kresów Wincenty Pol. Wraz z legendą kresowych rycerzy utwierdzał je następnie w Trylogii Henryk Sienkiewicz.

Samorząd Województwa Podkarpackiego, świadomy wagi tego zagadnienia, tworzy portal internetowy mający chronić i upowszechniać różne aspekty kresowego dorobku. Są nim również Żołnierze Wyklęci z tamtych ziem, dlatego z tym większą przyjemnością przekazujemy w Państwa ręce niniejsze opracowanie – czytamy w przedmowie marszałka Władysława Ortyla.

W dobie II wojny światowej żołnierze polskiego podziemia stanęli przed wyzwaniem obrony nie tylko granicznych posterunków, ale bytu państwa i narodu. Synowie Kresów dawnej Rzeczypospolitej, przywiązani w sposób niezwykły do swoich krain, w różny sposób wypełniali żołnierski obowiązek. Jedni w ramach kresowych oddziałów (5. Kresowa Dywizja Piechoty) przeszli szlak bojowy pod rozkazami gen. Władysława Andersa, inni tworząc oddziały Polskiego Państwa Podziemnego działali w rodzinnych stronach walcząc z niemieckim, sowieckim oraz miejscowym wrogiem. Tym drugim poświęcone jest opracowanie Adama Borowskiego.

Broszura „Żołnierze Wyklęci na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej”, opowiada o okresie tzw. II konspiracji, kiedy to po nieudanej akcji „Burza”, polskie podziemie podjęło walkę z nową władzą komunistyczną oraz z jej sowieckimi mocodawcami. Uczniowie oraz nauczyciele, do których szczególnie adresowany jest materiał, mogą w zwięzły sposób (poznając podstawową faktografię oraz zasłużonych dowódców) prześledzić losy żołnierzy wyklętych z terenów Wileńszczyzny, Nowogródczyźnie oraz kresów południowo-wschodnich II RP.

Losy tych ostatnich mogą być szczególnie interesują dla mieszkańców współczesnego Podkarpacia. Konspiracja i oddziały Obszaru Lwowskiego AK, po zdradzieckiej postawie Sowietów, zmuszone zostały w II poł. 1944 roku do ewakuacji na tereny Rzeszowszczyzny. Następnie kontynuowały swoją działalność w ramach zgrupowania lwowskich oddziałów leśnych „Warta”, które osiągnęły zdolność mobilizacyjną 1500 żołnierzy. Oddziały dowodzone przez ppłk. Franciszka Rekuckiego ps. „Topór” ochraniały polską ludność Podkarpacia przed sowieckim terrorem i atakami band UPA. Po ich rozwiązaniu w 1945 roku przez Delegaturę Sił Zbrojnych na Kraj, żołnierze „Warty” przenosili się na Dolny Śląsk, gdzie jako Eksterytorialny Okręg Lwowski WiN, działali do momentu rozbicia struktur (1948).

Podsumowaniem swoistej elegii o ostatnich obrońcach Kresów, może być zawarty w opracowaniu fragment wiersza Kazimierza Wierzyńskiego „Na rozwiązanie Armii Krajowej”:

Za dywizję wołyńską, nie kwiaty i wianki –

Szubienica w Lublinie. Ojczyste Majdanki.

Za sygnał na północy, bój pod Nowogródkiem –

Długi urlop w więzieniu. Długi i ze skutkiem.

Za bój o naszą Rossę, Ostrą Bramę, Wilno –

Sucha gałąź lub zsyłka na rozpacz bezsilną...

żw

 

W ramach tegorocznych obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych niniejsza broszura edukacyjna trafiła do uczniów z podkarpackich szkół. Zachęcamy do jej pobrania i lektury. POBIERZ

Do publikacji dołączono również płytę CD, która zawiera film edukacyjny zrealizowany, dzięki wsparciu Samorządu Województwa Podkarpackiego, przez Stowarzyszenie "Wspólnota Polska", w ramach projektu "Multimedialna lekcja historii - Ich korzenie były na Kresach".

 

Mateusz Werner