Kolejne „Spotkanie z dziedzictwem Kresów” było okazją, aby wspólnie z prof. Michałem Parczewskim z Instytutu Archeologii UR spojrzeć na krajobraz historyczny, który poprzedza, a zarazem warunkuje dzieje Kresów dawnej Rzeczypospolitej. Wybitny polski archeolog i badacz wczesnego średniowiecza przedstawił bardzo interesujące zagadnienie Słowiańszczyzny i jej podziału.

1

Tematyka Słowian miała wielu pasjonatów i naukowców, którzy ją podejmowali. Jednocześnie podlegała wielu uproszczeniom, mitom, przekłamaniom, służąc niekiedy określonym założeniom ideologicznym. Poznanie najświeższych ustaleń historii, a zwłaszcza archeologii, wydaje się być zatem niezbędne, aby w efektywny sposób spoglądać także na dzieje Kresów dawnej Rzeczypospolitej. Wyraźnie bowiem widać, że to właśnie wschodni i zachodni żywioł słowiański stanowił etniczną, religijną, kulturową i polityczną dominantę na złożonym terytorium Europy Środkowo-Wschodniej. Jakie zaś były wcześnie losy obu odłamów?

3

 

Uczestnicy spotkania, którzy w całości wypełnili Klub Turkus w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie, poznali najistotniejsze etapy ekspansji Słowian wraz z ich rodowymi siedzibami. Tych ostatnich, jak pokazują wyniki badań, które od dekad prowadzi także prof. Parczewski, nie można lokować na terenie dzisiejszej zachodniej Polski. Słowianie wkraczają na arenę dziejów pod swoją nazwą w VI wieku. W momencie pierwszego, w miarę precyzyjnego uchwycenia, lokuje się ich w przestrzeni od górnej Wisły przez łuk Karpat po granicę stepu nad Morzem Czarnym.

4

Prelegent wskazał również na pochodzenie nazwy, przeniesionej następnie na ogół Polaków, której używają nasi wschodni i południowi sąsiedzi (Lachy, Lenkas, Lengyele). Została ona urobiona od etnonimu słowiańskiego plemienia Lędzian.

Przy okazji wyraźnie zaznaczył, że badania archeologiczne nie wskazują na to, aby do wyraźnego podziału w świecie plemion słowiańskich miało dojść w okresie starożytnym bądź ostatnich wiekach I tysiąclecia naszej ery. Nastąpił on dopiero w X-XII wieku w konsekwencji krzepnięcia dwóch poważnych ośrodków politycznych, tj. państwa Piastów i Rurykowiczów. Razem z nim dokonał się proces podziału etnicznego, w tym językowego, co wydatnie wspierał, nabrzmiały po schizmie wschodniej (1054), podział religijny.

6

Uzupełnieniem wykładu była ciekawa dyskusja oraz pytania, które zadawali uczestnicy spotkania. W tej części tematyka rozmowy zbliżyła się do Kresów dawnej Rzeczypospolitej pokazując ich związek z pozornie odległymi zagadnieniami wczesnosłowiańskimi. Dotyczy to strefy osadniczej, która w przypadku Słowian, a później Rzeczypospolitej, nie objęła terenów stepowych. Dotyczy to także zagadnień religijnych, które powróciły po wiekach choćby w postaci unii brzeskiej (1596).

5

7

Spotkanie zakończono podziękowaniami dla prof. Parczewskiego, który jako jeden z najwybitniejszych badaczy dziejów Słowian, podzielił się swoją nieocenioną wiedzą z uczestnikami cyklu „Spotkań z dziedzictwem Kresów”. Jednocześnie zaproszono wszystkich obecnych na ich kolejne odsłony.

8

Mateusz Werner

Departament Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego UMWP

zdjęcia: Iwona Król

Instytut Archeologii UR