W ramach prac Samorządu Województwa Podkarpackiego nad instytucjonalizacją projektu Muzeum Dziedzictwa Kresów Dziedzictwa Kresów, prelekcję o muzeum otwartym wygłosiła profesor Dorota Folga-Januszewska. Wykład oraz konwersatorium z prezydentem Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM był okazją do wspólnej refleksji realizatorów, partnerów i sympatyków projektu nad jego przyszłym funkcjonowaniem.

Tematem spotkania wykładowego (Muzeum-Zamku w Łańcucie) oraz konwersatoryjnego (Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego) było Muzeum w otoczeniu. Rola muzeów w ochronie przestrzeni pamięci i pejzażu. Przesłanki dla tworzenia Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej.

2

W swoim wystąpieniu prof. Folga-Januszewska wyraźnie wskazała, że w pojęciu muzeum otwartego/muzeum w przestrzeni nie chodzi wyłącznie o krajobraz w rozumieniu przyrody i architektury (obszar fizyczny), lecz także o równie istotny krajobraz społeczny, kulturowy, gospodarczy (przestrzeń niematerialna).

Nawiązując do historii muzealnictwa, w tym jego starożytnej genezy, przypomniała również koncepcję ekomuzeum (lata 70. XX wieku). Jego istotą jest działalność muzealna prowadzona w zdecydowanie szerszym kontekście niż ramy budynku muzealnego i pojedynczej instytucji. W tej koncepcji przejawia się chęć ochrony i aktywizacji obszarów ważnych z punktu widzenia wielu elementów dziedzictwa i kultury (historii, architektury, ludzi, życia codziennego, obyczajów, tradycji, język, wierzenia, metody wytwarzania, technika itp.). Muzea tego typu grupują miejsca uosabiające te elementy w pewien organizm sieciowy.

1

Muzeum w otoczeniu wpływa zatem na szeroko pojęty krajobraz stając się instytucją nie tylko przechowywania pamiątek, lecz przede wszystkim centrum kompetencji dedykowanej opiece nad dziedzictwem regionu. W swej działalności uwzględnia również swoiste promieniowanie edukacyjne na interesujący ich obszar, dokonując często jego waloryzacji (lub rewaloryzacji). Wiąże to działalność takiej instytucji kultury, poprzez rozszerzoną partycypację, wielowektorowe oddziaływanie i budowę szlaków, z rozwojem lokalnym.

W części konwersatoryjnej w większym stopniu rozważano już właściwości dziedzictwa historyczno-kulturowego Podkarpacia, które tworzą warunki do adaptacji powyższych idei przy tworzeniu Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej. W toku dyskusji przypomniano wiodące rozumienie tego dziedzictwa, które podkreśla fenomen kultury, wartości cywilizacyjne oraz przestrzeń ducha i pamięci. Perspektywa geograficzna pełni zatem pomocnicze funkcje. To wszystko tym bardziej stwarza dogodne warunki by o poszczególnych komponentach dziedzictwa Kresów opowiadać przez pryzmat miejsc i dziejów ziem województwa podkarpackiego. Tym samym w uznaniu uczestników wykładu, jak i konwersatorium, istnieje pełna zasadność realizacji tak pomyślanego projektu w wielowymiarowej przestrzeni Podkarpacia.

4